Śląsk za Olzą - wczoraj i dziś
debata
Książnica Cieszyńska i redakcja pisma „Nowy Obywatel” zapraszają na debatę w piątek 20 listopada 2026 r. o godz. 17.00. Spotkanie odbędzie się w Książnicy Cieszyńskiej przy ul. Menniczej 46 w Cieszynie.

Pierwszy rozdział „Śląska za Olzą” otwiera opis przejścia przez most graniczny w Cieszynie. Paweł Hulka-Laskowski, pisarz z rodziny czeskich emigrantów i tłumacz „Przygód dobrego wojaka Szwejka”, wyruszył za Olzę, by zobaczyć, jak żyją Polacy w międzywojennej Czechosłowacji. Opisywał codzienność mieszkańców, polskie szkoły i stowarzyszenia, a obronę praw Polaków łączył z nadzieją na porozumienie polsko-czeskie. Książka ukazała się w 1938 r. nakładem Instytutu Śląskiego w Katowicach i przybliżyła polskim czytelnikom życie rodaków za Olzą.
Do książki wracamy z okazji 80. rocznicy śmierci pisarza, uczczonej 29 października złożeniem kwiatów na jego grobie na cieszyńskim cmentarzu ewangelickim. Inicjatorem zarówno złożenia kwiatów, jak i debaty był Remigiusz Okraska, który przed dwoma laty przygotował wznowienie „Śląska za Olzą”, opatrując je wstępem i przypisami. Nowe wydanie ukazało się staraniem Kongresu Polaków w Republice Czeskiej.
Piątkową rozmowę zaczniemy od Pawła Hulki-Laskowskiego i okoliczności, w jakich powstał „Śląsk za Olzą”.
-
Wrócimy do tego, jak pisarz patrzył na życie miejscowych Polaków i co chciał o nim powiedzieć czytelnikom w kraju. Jego obserwacje posłużą nam także w rozmowie o dzisiejszym Zaolziu.
-
Jak przez blisko dziewięćdziesiąt lat zmieniło się Zaolzie? Kto i w jaki sposób opowiada dziś o nim w Polsce i jaki obraz regionu wyłania się z tych opowieści?
-
Co dziś znaczy być Polakiem na Zaolziu i jak polskość łączy się z poczuciem bycia „tu stela”? W 2006 r. Józef Szymeczek postawił hipotezę o „uwstecznianiu” świadomości narodowej Polaków na Zaolziu, mając na myśli słabnięcie identyfikacji z narodem polskim przy zachowaniu silnej więzi z regionem. Do tego rozpoznania wrócimy w rozmowie o roli gwary, folkloru i polskiej szkoły w życiu kolejnych pokoleń.
-
Sprawa odpowiedzialności elit po obu stronach Olzy dotyczy zarówno decyzji, które kształtują polskie życie społeczne na Zaolziu, jak i roli, jaką w Polsce odgrywają instytucje i media w upowszechnianiu wiedzy o regionie i w działaniach na jego rzecz.
Chcielibyśmy, żeby była to rozmowa ludzi z obu stron Olzy. Zapraszamy do Książnicy zarówno tych, którzy znają Zaolzie z własnego doświadczenia, jak i tych, którzy chcieliby je bliżej poznać.
Uczestnicy debaty
Remigiusz Okraska – publicysta i socjolog, redaktor naczelny „Nowego Obywatela” i redaktor wznowienia „Śląska za Olzą”.
Dr Józef Szymeczek – historyk związany z Uniwersytetem Ostrawskim, badacz dziejów Polaków na Zaolziu, wiceprezes Kongresu Polaków w Republice Czeskiej.
Krzysztof Szelong – historyk i dyrektor Książnicy Cieszyńskiej, zajmuje się m.in. dziejami Śląska Cieszyńskiego i stosunkami polsko-czeskimi w XX wieku.
Rozmowę poprowadzi Marian Siedlaczek, zaolziański dziennikarz i fotografik, były redaktor naczelny „Głosu Ludu” oraz redaktor prowadzący „Kalendarza Śląskiego 2026”, wydanego przez Polski Związek Kulturalno-Oświatowy w Republice Czeskiej.



