Cieszyn można poznawać na wiele sposobów. Poprzez historię, architekturę, język, religię, sztukę czy losy ludzi, którzy przez stulecia tworzyli jego społeczność. Jednym z mniej oczywistych, a zarazem niezwykle bogatych źródeł wiedzy o mieście są książki. To właśnie w nich zachowały się ślady zainteresowań dawnych mieszkańców, ich przekonań, potrzeb, aspiracji i sposobu patrzenia na świat. Co zatem książki mówią nam o Cieszynie? Jaką rolę odegrały w kształtowaniu tożsamości regionu i jego mieszkańców? Jakie miejsce zajmowały w życiu kolejnych pokoleń – jako źródło wiedzy, narzędzie edukacji, element życia religijnego czy wreszcie przedmiot kolekcjonerskiej pasji? Czy dziś sięgając po dawne książki możemy lepiej zrozumieć nie tylko przeszłość, ale również Cieszyn, w którym żyjemy obecnie?

 

Książnica Cieszyńska pragnie poszukać odpowiedzi na te i inne pytania podczas cyklu pięciu paneli dyskusyjnych pt. „Kulturowy kod Cieszyna”, poświęconych miejscu książki w historii i kulturze Śląska Cieszyńskiego. Spotkania zorganizowane zostaną w ramach projektu „Książka – kulturowe DNA Cieszyna”, dofinansowanego ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Projekt otrzymał 66 tys. zł dofinansowania, a jego całkowita wartość wynosi 82 706 zł.

 

Pomysł na cykl paneli wyrósł z przekonania, że historia książki jest zarazem historią ludzi, którzy z niej korzystali. Zachowane w Cieszynie zabytkowe biblioteki i prywatne księgozbiory pozwalają spojrzeć na przeszłość regionu nie tylko przez wielkie wydarzenia i nazwiska, ale również przez codzienne życie jego mieszkańców. Pokazują, czego szukali w książkach, jaką wiedzę chcieli zdobyć, jakie idee były dla nich ważne i jakie wartości przekazywali kolejnym pokoleniom.

 

Pięć spotkań będzie prowadziło przez różne obszary tego dziedzictwa. Dyskusje rozpoczną się od najstarszych bibliotek Śląska Cieszyńskiego, a następnie skierują się ku książce religijnej i jej znaczeniu w wielowyznaniowej historii regionu. Kolejne spotkanie poświęcone zostanie tradycjom oświatowym i roli książki w zdobywaniu oraz przekazywaniu wiedzy. Nie zabraknie również tematu szczególnie mocno związanego z Cieszynem – bibliofilstwa i prywatnego gromadzenia książek. Całość zamknie dyskusja o książkach, które w szczególny sposób wpłynęły na kulturowe oblicze regionu.

 

Do udziału w rozmowach zaproszono historyków, bibliotekarzy, kulturoznawców i badaczy zajmujących się dziejami Śląska Cieszyńskiego. Każdy z paneli będzie miał jednak otwartą formułę. Organizatorzy chcą, aby głos mogli zabrać również uczestnicy spotkań – osoby, które posiadają własną wiedzę, wspomnienia czy doświadczenia związane z książkami i bibliotekami regionu.

 

 

 

Cykl rozpocznie się 10 września panelem „Żywe dziedzictwo czy zapomniany skarb? Najstarsze biblioteki Śląska Cieszyńskiego”. Dr Jadwiga Picha, Jolanta Sztuchlik i Jan Paweł Borowski, w dyskusji prowadzonej przez dyrektora Książnicy Cieszyńskiej Krzysztofa Szelonga, przyjrzą się najstarszym księgozbiorom regionu. To właśnie one są dziś świadectwem zainteresowań i działalności osób, które przez stulecia przyczyniały się do rozwoju życia intelektualnego Cieszyna. Wśród nich szczególne miejsce zajmują biblioteki, których spuścizna znajduje się obecnie w zbiorach Książnicy Cieszyńskiej.

 

17 września tematem rozmowy będzie „Słowo, wiara, kultura: książka wyznaniowa na Śląsku Cieszyńskim”. Dr Weronika Pawłowicz, kustosz BiAT Marcin Gabryś oraz dr hab. prof. AGH Izabela Trzcińska, pod kierunkiem dr Renaty Czyż, przyjrzą się książce religijnej. Na Śląsku Cieszyńskim, gdzie przez wieki obok siebie funkcjonowały różne wspólnoty wyznaniowe, książka odgrywała szczególną rolę. Była nośnikiem wiary, ale również języka, tradycji i kultury poszczególnych grup mieszkańców.

 

8 października odbędzie się spotkanie „Książka, wiedza, edukacja: tradycje oświatowe regionu”. Dr hab. prof. UŚ Jan Kajfosz, doc. PaedDr. Jana Raclavská, Ph.D. i dr Ewa Mrowiec, w rozmowie prowadzonej przez Agnieszkę Laskowską, zajmą się tradycjami oświatowymi Śląska Cieszyńskiego. Książka była jednym z podstawowych narzędzi zdobywania wiedzy, a rozwój szkolnictwa, czytelnictwa i lokalnych środowisk inteligenckich pozostawił trwały ślad w kulturze regionu.

 

Kolejne spotkanie, 22 października, poświęcone będzie „Bibliofilstwu, pasji, tradycji: cieszyńskim tradycjom gromadzenia książek”. Dr Katarzyna Szkaradnik, Małgorzata Szelong oraz Leszek Samiński porozmawiają o osobach, dla których książki stały się czymś więcej niż tylko przedmiotem codziennego użytku, o prywatnych księgozbiorach oraz o tym, jak kolekcjonerskie pasje ich właścicieli współtworzyły dziedzictwo biblioteczne Cieszyna. Dyskusję z udziałem panelistek moderować będzie Halina Morawiec.

 

Ostatni panel, 6 listopada, nosić będzie tytuł „Biblioteka tożsamości: najważniejsze książki Śląska Cieszyńskiego”. W dyskusji udział wezmą dr hab. prof. UŚ Katarzyna Marcol, prof. dr hab. Janusz Spyra oraz Th.Dr. Józef Szymeczek, a spotkanie poprowadzi Krzysztof Szelong. Będzie to próba spojrzenia na książkę jako na coś więcej niż tylko materialny ślad przeszłości. Książki, które przez wieki trafiały do rąk mieszkańców Cieszyna, współtworzyły bowiem duchową spuściznę miasta. To właśnie w książkach utrwalały się idee, wartości i sposoby myślenia, które z czasem stały się częścią lokalnej tożsamości. Można więc powiedzieć, że to one w dużej mierze tworzyły ów tytułowy kulturowy kod Cieszyna – zbiór treści i znaczeń, które przez pokolenia wpływały na to, kim jesteśmy jako mieszkańcy tego miasta i regionu. Podczas spotkania uczestnicy spróbują odpowiedzieć na pytanie, które książki odegrały w tym procesie szczególną rolę. Efektem dyskusji będzie próba wyłonienia 10 tytułów, które można uznać za najważniejsze dla duchowego i intelektualnego dziedzictwa Śląska Cieszyńskiego.

 

 

 

„Kulturowy kod Cieszyna” nie jest więc wyłącznie opowieścią o starych drukach i zabytkowych księgozbiorach. Chodzi również o to, co książki mówią o samym mieście i jego mieszkańcach. Dawne książki są częścią pamięci Cieszyna, ale ich znaczenie nie kończy się na historii. Wciąż mogą być punktem wyjścia do rozmowy o tym, skąd przychodzimy i co ukształtowało miejsce, w którym dziś żyjemy. Pięć spotkań organizowanych przez Książnicę Cieszyńską ma właśnie temu służyć – wspólnemu przyjrzeniu się książce jako jednemu z ważnych elementów kulturowego dziedzictwa miasta.

 

 

Panele będą odbywać się w sali konferencyjnej Książnicy Cieszyńskiej przy ul. Menniczej 46 w Cieszynie, zawsze o godz. 17.00, według poniższego harmonogramu.