Wystawa będzie prezentowa w Galerii 'Ciasna' w Jastrzębiu Zdroju w dniach 19 marca - 13 kwietnia 2009 roku.

Wernisaż wystawy odbędzie się 19.03.2009, o godz. 18:00

Autorzy czyli uczestnicy XXI Ogólnopolskich Warsztatów Fotograficznych w Broniszowie w 2007 roku zajmujšcy się technikš œwiatłodruku:
Katarzyna Chšdzyńska
Barbara Englender
Anna Grysińska
Paweł Janczaruk
Jakub Kaszuba
Krzysztof Kubasiewicz
Marta Kułacka
Jarosław Matwijewicz
Wojciech Nerad
Olga Olejniczak
Barbara Panek-Sarnowska
Małgorzata Panek
Maria Panek
Ewa Pasińska
Krzysztof Sowa
Agata Stasińska
Wiesława Stasińska
Ewa Zauœcińska


ŚWIATŁODRUK - metoda bezrastrowa druku

Światłodruk opracował francuski chemik i mechanik Alphonse Louis Poitevin (1819-1882) w 1855 r. Następnie ulepszył Joseph Albert (1825-1886) w Monachium w 1867 roku, oraz Jakub Husnik (1837-1916) w Pradze. Od 1875 r. stosowano jš jako technikę o wysokiej jakoœci druku w wielonakładowych wydawnictwach. W 1885 powstała pierwsza przemysłowa drukarnia œwiatłodrukowa. Metoda ta była nazywana w Niemczech: albertotypie lub lichtdruck, w Anglii: collotype, we Francji: phototypie, a w Polsce: fototypia, collotypia lub albertotypia. Znane sš też inne nazwy tej techniki: artotype, phototint, heliotype, hydrotype, photogelatin, ink photo, autogravure. Pierwsze ręcznie odbijane œwiatłodruki w Polsce to wdane w 1868 i 1869 r. dwa albumy Teodora Szajnoka (1833-1894) “Album krasiczyńskie” i “Album żółkiewskie”. Szajnok tej techniki uczył się w Monachium. W 1869 r. powstała w Warszawie spółka Karol Beyer (1818-1877) i Melecjusz Dutkiewicz (1836-1897), która prowadziła drukarnię œwiatlodrukowš. Za album “Album Kopernikowski” otrzymali order od cesarza Franciszka Józefa. Również tš metodš wydal swoje albumy krzemienieckie Michał Greim (1828-1911), Józef Zajšczkowski (-) “Warownie zamków polskich”, a Tyberiusz Chodźko (-) “Album widoków krajowych”. Z powodu niewielkich nakładów sš dzisiaj rzadkoœciš. Światłodruk przeżywał swój rozkwit na przełomie XIX i XX wieku. Drukowane tš technikš zdjęcia wyróżniały się dobrym oddaniem półtonów i szczegółów i dlatego była ona stosowana także do reprodukcji dziel malarskich. Ze względu na wysokie koszty i pracochłonnoœć przygotowania matrycy wytrzymujšcej nakład od 400 do 700 odbitek, została zastšpiona przez wysokonakładowe techniki, np. rotograwiurę.

Matrycę przygotowujemy na grubych (min. 8 mm) płytach szklanych. Płytę pokrywamy roztworem szkła wodnego, które tworzy podkład pod warstwę żelatyny, uczulonej na œwiatło mieszaninš ałunu chromowego i dwuchromianu potasu. Po wysuszeniu kopiujemy stykowo obraz przez półtonowy negatyw œwiatłem dzienny ok. 1 godz. Żelatyna w miejscach naœwietlonych zostaje zgarbowana i traci zdolnoœć pęcznienia w wodzie, miejsca nienaœwietlone, jako niezgarbowane pęczniejš. Zgarbowane miejsca majš zdolnoœć przyjmowania gęstych i lepkich farb drukarskich. Po wywołaniu w wodzie i wysuszeniu w warstwie naœwietlonej tworzy się żelatynowy relief, który stanowi formę drukarskš. Doprowadzenie wody przy wysokiej temperaturze suszenia powoduje powstawanie w żelatynie ziarna w postaci bardzo drobnych, niewidocznych dla oka zmarszczek. Światłodruk odbijany jest na gładkim, bezdrzewnym papierze, a drukowanie odbywa się w prasach z system walców skórzanych i klejowych, które nanoszš farbę drukarskš odpowiednio w miejscach ciemnych i jasnych. Charakterystycznš cechš œwiatłodruku jest brak rastra. Metoda opiera się na antypatii tłuszczów i wody oraz na zjawisku polegajšcym na tym, że obraz w partiach naœwietlonych wykazuje relief dzięki różnicy utwardzonej i nieutwardzonej żelatyny, nierównomiernie rozpuszczonej czy też napęczniałej w wodzie.

Druk płaski to jedna z podstawowych technik druku - obok druku wklęsłego i wypukłego, stosowana w technikach graficznych i poligraficznych. Forma drukowa w druku płaskim charakteryzuje się tym, że miejsca drukujšce i niedrukujšce znajdujš się na tym samym poziomie. Ogólnie dzielimy techniki druku płaskiego na dwa rodzaje: metoda bezpoœrednia (np. litografia, œwiatłodruk) - w której forma drukowa styka się bezpoœrednio z podłożem drukowym metoda poœrednia (np. offset) - w której obraz drukowy przenoszony jest z formy drukowej na element poœredniczšcy, a dopiero z niego w drugiej czynnoœci na podłoże drukowe

Do druku płaskiego używa się gęstych farb schnšcych w wyniku reakcji utleniania. Najczęœciej używanym rodzajem farby drukarskiej jest czerń drukarska. Do druku barwnego używa się zestawów farb, składajšcych się z barwy: żółtej, czerwonej, niebieskiej i czarnej. Kombinacja ta pozwala na uzyskanie wszystkich innych odcieni kolorów. Można też uzyskać odbitki barwne poprzez częœciowe nakładanie farby na matrycę, bšdź też z osobno przygotowanych płyt.

Do œwiatłodruku używamy płyty szklane o gruboœci co najmniej 8 mm. Po oczyszczeniu i odtłuszceniu szyby pokrywamy jš roztworem szkła wodnego i piwa w stosunku 10:1. Roztwór szkła wodnego i piwa nadaje się do użytku przez kilka godzin. Po wyschnięciu szybę należy zamoczyć i wypłukać bieżšcš wodš. Szyby tak przygotowane mogš służyć do kilkukrotnego użycia. Wyschnięta płyta nadaje się do oblewu warstwš œwiatłoczułej żelatyny.

Szyby można również przygotować roztworem:
4 g żelatyny / 100 ml wody
10-15 ml 10% roztworu ałunu chromowego
10 ml szkła wodnego.
Następnie wypoziomowanš i ogrzanš do temperatury ok. 30°C oblewamy roztworem:
30 g żelatyny œredniej twardoœci (15g/100 ml)
0,5-2,5 ml roztworu ałunu chromowego (1:7)
90 ml roztworu dwuchromianu potasu (1:15)
Proces należy prowadzić w przyćmionym œwietle żarowym.

Po wysuszeniu kopiujemy stykowo z negatywem. Czas kopiowania dobiera się eksperymentalnie. Po naœwietleniu płytę zanurzamy w wodzie na okres 15 minut, żeby dwuchromian potasu z warstwy żelatyny. Następnie wypłukanš płytę umieszczamy na okres 30 minut roztworem:
700 ml gliceryny
350 ml wody
50 ml amoniaku
12 ml roztworu tiosiarczanu sodu (20%)

Po nawilżeniu usuwamy nadmiar cieczy gšbkš, osuszamy bibułš, resztę cieczy odciskamy czystym papierem w prasie litograficznej.
Gęstš farbę w cieniach i półtonach nanosimy wałkiem skórzanym, w œwiatłach wałkiem żelatynowym. Przy większym nakładzie należy płytę zregenerować zmywajšc farbę terpentynš i ponownym nawilżeniu roztworem gliceryny przez 2 - 10 min.

Usuwanie drukujšcych warstw żelatynowych odbywa się przez zanurzenie na 12 godzin do roztworu kwasu siarkowego (17-20%).

Paweł Janczaruk
http://besa.redblog.gazetalubuska.pl/


Zdjęcia udostępnione dzięki uprzejmoœci Galerii 'Ciasna'